«درجای» صنعت پالایش ایران

 به گزارش سراج24،است که در این میان، بی‌توجهی دولت‌ها به پالایشگاه‌سازی با لحاظ کردن حداقل استانداردهای جهانی، وضعیت قرمز را برای مردم و دولت به وجود آورده است.

به گزارش «عصر نفت»، این پدیده شوم سال‌هاست دامان کشورهای تولید‌کننده نفت خاورمیانه را گرفته است، به ویژه در بخش اقتصادی که همه چیز به ضرر آنها بوده است؛ ۶۶ درصد از ذخایر نفت و گاز جهان در این منطقه قرار گرفته و سهم ۴۰ درصدی این منطقه از تولید نفت جهان‌، سود ۷۵ درصدی را برای پالایشگران غربی و شرقی و سود ۲۵ درصدی را برای آنها رقم زده است. نکته جالب‌تر اینکه ۴۶ درصد از جمعیت فقیر دنیا در این منطقه زندگی می‌کنند با وجود آن که روی ثروت نشسته‌اند!


کشورهای منطقه یک به یک متوجه این ضرر هنگفت شده‌اند و طی یک دهه اخیر برنامه‌های ساخت پالایشگاه در خاک خود و بیرون از مرزهایشان را آغاز کردند اما ایران بی‌تفاوت نسبت به آنچه که در حال رخ دادن است، راه غلط خود را ادامه می‌دهد.

دولت معتقد است طبق قانون نمی‌تواند مستقیما وارد سرمایه‌گذاری شود و تنها می‌تواند نقش تسهیل‌کننده سرمایه‌گذاری را ایفا کند که در این باره نیز نه تنها اقدامی صورت نگرفته است بلکه منجر به طرد سرمایه‌گذاران شده است. هم‌اکنون نحوه مبادلات مالی آنها با شرکت ملی نفت و دولت، پالایشگران را در وضعیت بدی قرار داده است به طوری که در مراودات رایج پالایشگاه‌ها با دولت، همه درآمدهای یک شرکت پالایشی باید به خزانه واریز شود و پس از محاسبه حق دولت و کسر آن، پالایشگاه‌ها به پول خود می‌رسند اما این تمام مشکل نیست چراکه طلب‌های آنها از دولت به قدری طولانی شده است که پروژه‌های توسعه‌ای و بهینه‌سازی فرآورده‌ها به حال خود رها شده است.

این در شرایطی است که پالایشگاه‌ها از این وضعیت گله سر می‌دهند و معتقدند به عوامل مهم مانند کیفیت نفت خام، هزینه استهلاک به دلیل نفت کم کیفیت، عوارض خطوط لوله دقت نمی‌شود.

همچنین برای درآمد‌ها، سهمی برای صندوق توسعه ملی کسر می‌شود که طبق قانون در صورت واریز درآمدهای ارزی به صندوق توسعه ملی نباید کسر شود و همین موضوع پالایشگران را با مشکلات بسیاری مواجه کرده است. همچنین چنبره و نظارت دقیق دولت بر پالایشگاه‌ها، فضای فعالیت‌های اقتصادی و بازرگانی را از آنها گرفته و همه چیز در اختیار دولت است.

پالایشگاه‌ها از وضعیت فعلی خود ناراضی‌اند و معتقدند وزارت نفت میان پتروشیمی‌ها و پالایشگاه‌ها تفاوت بزرگی قائل است و به نوعی این پتروشیمی‌ها هستند که نور چشم وزارت نفت بوده و مراوده مالی که با آنها در دستور کار قرار دارد در‌باره پتروشیمی‌ها رعایت نمی‌شود.
آبی گرم نمی‌شود

در چنین وضعیتی، دولت ساخت و اتمام پالایشگاه‌های جدید را در اولویت قرار داده است که نگاهی به وضعیت این پالایشگاه‌ها نشان می‌دهد بعید است آبی برای صنعت پالایش گرم شود. دولت برای ساخت پالایشگاه‌های جدید از استانداردهای روز دنیا فاصله گرفته‌اند و کمترین قرابتی با استانداردهای دنیا از خود نشان می‌دهند، به عنوان نمونه، ضریب پیچیدگی یا همان عدد نلسون پالایشگاه‌های ایران زیر ۵ است و همین موضوع سبب شده است بیش از ۳۰‌درصد محصولات آنها به نفت کوره، مازوت و قیر اختصاص پیدا کند در حالی که جهان به سمت ضریب پیچیدگی ۱۱ حرکت می‌کند و تنها ۲‌‌درصد خروجی شان مربوط به نفت کوره است.

پالایشگاه آناهیتا به عنوان مدرن‌ترین پالایشگاه نفت خامی که قرار است ساخته شود ضریب پیچیدگی‌اش ۷ است که هزینه را بالا می‌برد و به جای اینکه بهینه پالایش هر بشکه ۱۰ هزار دلار باشد بیش از ۲۸ هزار دلار برآورد می‌شود. این پالایشگاه ظرفیت پالایش ۱۵۰ هزار بشکه نفت خام را خواهد داشت و بر اساس برآوردهای اولیه در سال ۸۵ قرار بود با سرمایه‌گذاری ۳ هزار میلیارد تومانی صندوق بازنشستگی کشوری، سازمان تأمین اجتماعی و صندوق بازنشستگی نفت به بهره‌برداری برسد.

پالایشگاه ستاره خلیج فارس نیز قرار است میعانات گازی را پالایش کند و برای هر بشکه میعانات گازی باید ۱۵ هزار دلار صرف شود در حالی که رقم استاندارد این پروژه در جهان، ۵‌هزار دلار است.

پالایشگاه‌های سیراف نیز به دلیل تولید نفتا و گازوئیل گوگرد‌دار نمی‌توانند در داخل مورد استفاده قرار بگیرند و به همین دلیل باید سرمایه‌گذاری بیشتری روی آنها صورت گیرد که هزینه‌ها را بالا می‌برد.

پالایشگاه میعانات گازی ستاره خلیج ‌فارس یکی از مشهورترین پالایشگاه‌های در حال ساخت در ایران است. پالایش میعانات گازی به دلیل نداشتن ترکیبات سنگین تا حدی ساده است که در بعضی موارد میعانات پارس جنوبی توسط بعضی شرکت‌های خارجی روی کشتی در خلیج‌فارس پالایش و فرآورده‌های نفتی حاصل از آن به ایران فروخته می‌شد. به همین دلیل هزینه‌های پالایش میعانات گازی در جهان به مراتب از نفت خام کمتر است. با این وجود، هزینه سرمایه‌گذاری برای هر بشکه ظرفیت پالایش میعانات گازی در پالایشگاه ۳۶۰ هزار بشکه‌ای ستاره خلیج فارس با توجه به تأخیرهای مکرر ۱۵ هزار دلار برآورد شده است. نرم جهانی هزینه ایجاد هر بشکه ظرفیت پالایش میعانات در جهان ۵ هزار دلار است.

کشورهای صنعتی و فاقد منابع هیدروکربوری به سمت پالایشگاه‌سازی با تکنولوژی‌های روز دنیا حرکت می‌کنند اما در ایران به دلیل بی‌توجهی دولت‌ها به این مقوله و سرمایه‌گذاری اصولی نه‌تنها پالایشگاه مدرنی ساخته نشده است بلکه پروژه‌های فعلی به مراتب عقب‌تر از استانداردهای روز جهان است. هندوستان و سنگاپور با تعریف پروژه‌های متعدد و مدرن پالایشی، خود را به یکی از قطب‌های پالایشی جهان تبدیل کرده‌اند، حتی عربستان سعودی با تعریف پروژه‌ای ۷ میلیاردی و ۴۰۰ هزار بشکه‌ای قصد دارد به قصه خام فروشی خود پایان دهد اما در ایران راهبردی «بنیادین و علمی» دیده نمی‌شود.

 *حرکت معکوس
دولت به خوبی دریافته است که برای پایان دادن به داستان خام‌فروشی و تکمیل زنجیره ارزش افزوده باید پالایشگاه‌های جدید را احداث کنند اما بی‌توجهی به مطالعات پایه و دقیق و روی آوردن به طرح‌های سطحی و یک‌شبه، صنعت پالایش را با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رو خواهد کرد.

بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، میزان ارزش افزوده فرآورده‌های نفتی در سال ۹۰ و بر اساس قیمت‌های فوب خلیج فارس نشان می‌دهد ۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار است که با افزایش کارایی و بهره‌وری می‌توان به راحتی آن را دو برابر کرد.

دولت گذشته پروژه‌های افزایش ظرفیت و بهبود کیفی فرآورده‌های نفتی را در بدترین وضعیت ممکن به مرحله اجرا برد و برخی دیگر از این پروژه‌ها، همچنان به حال خود رها شده‌اند که موجب افزایش هزینه‌های سرمایه‌گذاری شده است. با وجود اینکه گفته می‌شود برنامه‌های وزارت نفت برای صنعت پالایش می‌تواند به روزهای سیاه این صنعت پایان دهد ولی نگاهی دقیق به وضعیت این صنعت به خوبی نشان می‌دهد هوای این صنعت ابری‌تر خواهد شد.

منبع:عصر نفت